Tự truyện Benjamin Franklin: 29 ghi chép về tự học và rèn luyện bản thân

“Sự háo hức muốn được học đọc từ rất sớm của ta (chắc là rất sớm vì ta không thể nhớ rõ thời gian mình không biết đọc), cùng những góp ý của bạn bè ông rằng ta sẽ trở thành một học giả giỏi, đã khuyến khích ông đi theo mục đích này. Chú Benjamin của ta cũng tán đồng quyết định đó và đề nghị tặng cho ta tất cả các bản tốc ký của những bài thuyết pháp mà ta cho rằng để phòng sau này ta muốn noi theo gương chú.”

“Ta không thích nghề này mà thích đi biển nhưng cha ta phản đối sở thích này. Nhờ sống gần biển, ta nhanh chóng khám phá về nó, học để biết cách bơi giỏi từ rất sớm và cách điều khiển những chiếc thuyền. Khi đi thuyền hay xuống với những cậu trai khác, ta thường được giao quyền chỉ huy, nhất là khi gặp phải những khó khăn. Trong những tình huống khác, ta cũng thường là thủ lĩnh của bọn con trai, dù đôi khi dẫn chúng vào những rắc rối, và ta sẽ cho con một ví dụ về việc này, dù rằng đây là một hành động sai nhưng nó cho thấy đó là xu hướng yêu thích các hoạt động công của ta trong tương lai.”

“Ông thường xuyên mời một vài người bạn tới nhà thảo luận về những đề tài thông minh hay hữu ích nhằm phát triển tư duy cho các con ông. Bằng cách này, ông hướng sự chú ý của chúng ta đến những điều tốt đẹp, chính nghĩa, khôn ngoan trong cách sống và thường ít khi hoặc không bao giờ nói đến những đề tài ‘cơm áo gạo tiền’, dù tốt hay xấu, đúng với thời điểm hay không, dễ hay khó nhìn nhận, được ưa thích hay kém ưa chuộng hơn những đề tài khác cùng loại, để từ đó ta được nuôi dưỡng trong môi trường không hướng đến những vấn đề đó, không quan trọng và cũng không thèm chú ý đến chuyện ta sẽ ăn gì, nên tới giờ nếu được hỏi đã ăn món gì sau khi dùng bữa chỉ vài tiếng ta cũng không nhớ. Thói quen này rất có ích với ta khi đi đó đây, trong khi những người bạn của ta thường thỉnh thoảng không hài lòng vì muốn ăn những món tinh tế hơn, phù hợp với sở thích và thói quen ăn uống cầu kỳ về mùi vị của họ.”

“Khi còn nhỏ ta đã rất thích đọc sách, và tất cả những khoản tiền nhỏ mà ta nhận được đều dùng để mua sách.”

“Vì sợ rằng những cuốn sách mượn sẽ bị hỏi và đòi lại, ta thường ngồi trong phòng đọc sách gần như cả đêm để những cuốn sách ta mượn lúc chiều sẽ được trả lại vào sáng sớm hôm sau.”

“Trong thị trấn cũng có một thằng bé rất ham đọc sách chơi thân với ta, tên là John Collins. Bọn ta thỉnh thoảng thích tranh luận, thích bác bỏ luận điểm của nhau và, nhân tiện mà nói, xu hướng thích tranh cãi đó dễ trở thành một thói quen xấu vì nó khiến mọi người trở nên cực kỳ khó chịu khi gặp phải những mâu thuẫn cần được giải quyết. Vì thế, ngoài việc khiến cuộc đối thoại trở nên chua chát và mục nát, nó còn chất đầy sự ghê tởm và thậm chí là sự thù hằn trong những trường hợp còn có cơ hội xây dựng được tình bạn. Ta bắt gặp những ý này khi đọc những cuốn sách của cha ta về vấn đề tranh luận tôn giáo. Theo ta quan sát, những người có hiểu biết hiếm khi rơi vào tình trạng này trừ các luật sư, những kẻ học đại học và tất cả những kẻ được nuôi dưỡng ở Edinburgh.”

“Năm 16 tuổi, ta tình cờ bắt gặp một cuốn sách viết bởi một người tên Tryon giới thiệu về chế độ ăn kiêng bằng rau. Ta quyết định thử nó. Anh trai ta dù chưa kết hôn nhưng không ở nhà mà sinh sống và học việc tại một gia đình khác. Việc từ chối ăn thịt gây ra sự bất tiện và ta thường bị quở trách vì tính tình quái dị của mình. Ta làm cho mình thật quen với cách chuẩn bị một vài món ăn của Tryon như khoai tây luộc hay gạo, bánh pudding nhanh, và một vài món khác, sau đó đề nghị với anh trai rằng nếu anh ấy cho ta số tiền bằng phân nửa số tiền hàng tuần anh trả cho các nhân viên của mình, ta sẽ trở thành nhân viên của anh. Anh đồng ý ngay lập tức, và ta chẳng mấy chốc nhận ra rằng mình có thể tiết kiệm phân nửa số tiền anh trả. Đây là một nguồn quỹ thêm để mua sách. Nhưng ta còn có một cái lợi trong việc này. Khi anh trai ta và những người còn lại rời nhà in đi ăn, ta ở lại ăn nhanh bữa tiệc nhẹ của mình mà hầu như chỉ có một ít bánh bích quy hay một mẩu bánh mì, một nắm nho khô hay chiếc bánh nhân hoa quả từ thợ làm bánh và một cốc nước. Phần thời gian còn lại, ta dành cho việc học những thứ khiến ta đã tiến bộ rất nhanh. Ta cảm thấy đầu óc mình mẫn hơn và sáng dạ hơn nhờ việc ăn uống chừng mực.”

“Trong khi đang muốn nâng cao khả năng ngôn ngữ của mình, ta bắt gặp một cuốn sách ngữ pháp tiếng Anh (ta nghĩ là của Greenwood). Cuối cuốn sách có hai đoạn tóm tắt nghệ thuật hùng biện và logic, đoạn tóm tắt thứ hai kết thúc với một ví dụ về tranh luận theo phong cách Socrates và ta nhanh chóng mua ngay cuốn Memorable Things of Socrates (tạm dịch: Những điều đáng nhớ về Socrates) của Xenophon, cuốn sách có rất nhiều ví dụ về phong cách đó. Ta đã thực sự say mê, theo đuổi và quẳng đi cái cách tranh cãi cộc lốc và những lý lẽ quả quyết của mình, thay vào đó là chiếc áo của một người hoài nghi và thẩm tra khiêm nhường. Và sau đó, do đọc Shaftesbury và Collins, ta trở thành kẻ thực sự hoài nghi ở rất nhiều luận điểm trong học thuyết tôn giáo mà chúng ta đang tin tưởng. Ta nhận thấy phương pháp tiếp cận này an toàn nhất cho bản thân mình và rất có thể khiến cho những kẻ chống lại ta cảm thấy bối rối. Vì thế, ta rất phấn khởi với nó, liên tục tập luyện, và phát triển một cách khéo léo cũng như thông thạo nghệ thuật khiến mọi người phải nhượng bộ ta, ngay cả những người có kiến thức cao hơn thông qua việc vẽ ra những kết quả mà họ không thấy trước được, bẫy họ trong những khó khăn mà họ không thể gỡ ra, và giành được những chiến thắng mà không phải lúc nào bản thân ta hay mục đích của ta cũng xứng đáng có được. Ta tiếp tục theo đuổi phương pháp này trong một vài năm tiếp theo nhưng dần rời bỏ nó, chỉ giữ lại thói quen thể hiện mình với thái độ rất khiêm tốn nhún nhường. Khi gặp phải những sự việc có thể biến chuyển thành tranh luận, ta không bao giờ sử dụng những từ như chắc chắn, rõ ràng, hay những từ ngữ khác mang hơi hướng của sự quả quyết. Thay vào đó, ta nhìn nhận và nắm bắt vấn đề một cách chung chung. Có vẻ như với ta, hoặc do ta nghĩ sự việc nên là chung chung vì những lý do khác nhau hay ta tưởng tượng nó là như vậy, hoặc giả nó thực sự là vậy nếu ta không lầm. Ta tin rằng thói quen này trở nên cực kỳ có lợi cho ta trong những tình huống cần nhấn mạnh ý kiến của mình và thuyết phục người khác đồng ý những giải pháp mà ta đề xuất. Và vì mục đích chính cuối cùng của bất kỳ cuộc hội thoại nào là để thông tin hoặc nhận thông tin, để làm vui lòng hay thuyết phục, ta hy vọng những người thiện chí và hiểu biết sẽ không làm suy giảm quyền lực của những điều tốt đẹp bằng một thái độ kiêu căng, quyết đoán. Thái độ đó thường bị khinh bỉ, tạo ra kẻ thù và đánh bật những người tham gia cuộc hội thoại với mục đích cho-nhận thông tin hay giải trí. Nếu con muốn cho thông tin, một thái độ quyết đoán và giáo điều trong thể hiện ý kiến của mình thường tạo ra sự phản kháng và cản trở việc có được sự tập trung không thiên vị. Nếu con muốn có được thông tin và tiến bộ từ kiến thức của người khác, nhưng cùng lúc lại thể hiện quan điểm bất di bất dịch của mình, những người khiêm tốn, hiểu biết và không thích tranh cãi nhiều khả năng sẽ chẳng làm phiền con tiếp tục giữ lấy cái sai của mình. Và với thái độ đó, con khó có thể hy vọng mình sẽ làm người nghe thấy dễ chịu hay thuyết phục mọi người đồng ý với mình. Giáo hoàng đã từng dạy rằng:”

“Con người cần phải được dạy dỗ như thể con không dạy dỗ họ,

Và những điều không biết hãy nói như thể đó là những điều đã bị lãng quên;

Xa hơn nữa Giáo hoàng dặn rằng:

‘Dù có chắc chắn, hãy nói như thể mình chưa chắc chắn.’”

“Ta bán một vài cuốn sách để có tiền, được đón lên tàu một cách bí mật, và thuận buồm xuôi gió làm sao, trong 3 ngày ta đã đặt chân tới New York, cách quê hương mình 300 dặm đường, một chàng trai chỉ mới 17 tuổi, không một sự tiến cử hay quen biết ai nơi này, chỉ với một ít tiền trong túi.”

“Ta trả những người cho ta đi nhờ chuyến đò shilling, dù họ từ chối với lý do ta đã tham gia việc chèo thuyền, ta vẫn khăng khăng bắt họ phải nhận. Con người đối xử rộng rãi hơn khi có ít tiền có lẽ vì sợ rằng người khác nghĩ mình không có tiền.”

“Vì dạ no nê với ổ bánh đầu tiên, ta cho người phụ nữ với đứa con đi chung chuyến đang đứng chờ đi tiếp hai ổ bánh còn lại.”

“Ông William Bradford nói với ta rằng ông sẽ đi cùng ta đến chỗ nhà in mới. Khi gặp người chủ nhà in, ông Bradford nói: ‘Chào ông hàng xóm, tôi dẫn đến cho ông một cậu trai trẻ để giúp việc cho ông, có thể ông cần một người.’ Ông chủ nhà in hỏi ta vài câu hỏi, đưa cho ta một que in để xem ta xử lý ra sao và nói rằng sẽ sớm nhận ta vào làm dù rằng lúc đó ông ấy cũng chưa có việc gì giao cho ta và xem ông già Bradford, người ông chưa bao giờ gặp trước đây, như một người có thiện chí tốt bụng trong thành phố. Hai người nói chuyện về những dự án và công việc hiện tại của Keimer. Quên rằng mình là cha của một chủ nhà in khác, khi nghe Keimer nói rằng ông dự định sẽ nhanh chóng giành hết công việc kinh doanh in ấn trong vùng, ông Bradford tỏ ra nghi ngờ và đưa ra những câu hỏi rất khôn ngoan để Keimer giải thích những dự định, năng lực và cách thức thực hiện của ông. Ta đứng đó nghe tất cả mọi chuyện và nhận ra rằng một người thì đầy kinh nghiệm và cáo già, còn người kia chỉ có tầm vóc của một kẻ học việc. Bradford để ta lại chỗ Keimer và Keimer đã rất ngạc nhiên khi ta hỏi ông già kia là ai.”

“Việc đi làm đều đặn (ta chưa bao giờ đi dự ngày lễ Thánh vào Thứ Hai) khiến ông chủ để ý đến ta, và sự nhanh nhạy trong việc sắp bảng chữ in cho ta cơ hội nhận công việc điều phối có lương cao hơn. Do đó, ta tiếp tục làm việc một cách rất thích thú.”

“Ta sớm nhận ra rằng ý định thuê ta với mức lương cao hơn Keimer từng trả là để những người thợ thô, rẻ tiền này học tập từ ta và sau khi ta đã chỉ dạy họ xong, họ sẽ làm việc cho Keimer và ông sẽ không cần ta nữa. Tuy nhiên, ta tiếp tục công việc một cách vui vẻ, sắp đặt nhà in trước đó từng rất lộn xộn đâu vào đấy và đào tạo những người thợ dần biết việc để họ làm tốt hơn.”

“Ta bắt đầu tin rằng sự chân thành và tính chính trực giữa người với người là điều quan trọng nhất trong cuộc sống hạnh phúc”

“Nhưng Giáo sư Baird (người mà sau này sẽ gặp lại ở quê hương của ông, thị trấn St. Andrew ở Scotland) lại đưa ra ý kiến trái ngược: ‘Nhà in của Franklin là một nhà in tốt nhất tôi từng thấy,’ ông nói. ‘Tôi thấy cậu ta vẫn làm việc khi tôi về nhà từ câu lạc bộ và làm việc khi những người khác chưa thức giấc.’ Nhận xét này ảnh hưởng mạnh mẽ đến những người còn lại và không lâu sau đó, chúng ta nhận được những đề nghị cung cấp văn phòng phẩm từ một trong những hội viên của câu lạc bộ.”

“Với bản tính tiết kiệm, và một trong những lời cha dạy ta từ lúc bé, được lặp đi lặp lại là câu tục ngữ của Solomon: ‘Con có thấy một người cần mẫn trong công việc của mình hay không? Hẳn ta sẽ đứng trước mặt các vị vua, chứ không phải những kẻ tầm thường’, ta coi đức tính cần cù như một phương tiện để đạt được sự giàu có và danh tiếng.”

“Mười ba đức tính, kèm theo lời huấn thị bao gồm:

1. CHỪNG MỰC. Không ăn đến chán, không uống quá nhiều.

2. YÊN LẶNG. Chỉ nói những gì có lợi cho người khác hoặc bản thân, tránh những chuyện vặt vãnh không đâu.

3. TRẬT TỰ. Sắp xếp mọi thứ theo trật tự, và phân chia công việc theo thời gian dành riêng.

4. KIÊN ĐỊNH. Quyết tâm làm điều phải làm, và đã làm thì làm cho bằng được.

5. TIẾT KIỆM. Không tiêu pha gì khác ngoài những thứ tốt cho bản thân hoặc kẻ khác, không hoang phí bất cứ thứ gì.

6. SIÊNG NĂNG. Không phí hoài thời gian vô ích, luôn sử dụng thời gian vào những việc hữu ích và loại bỏ những việc làm không cần thiết.

7. THÀNH THẬT. Không sử dụng mánh khóe để hại người, suy nghĩ ngay thẳng, công bằng và nói đúng những gì ta nghĩ trong đầu.

8. CÔNG BẰNG. Không làm điều xấu với bất cứ ai, hay gạt bỏ bổn phận của bản thân phải mang lại lợi ích cho kẻ khác.

9. ĐIỀU ĐỘ. Tránh sự thái quá, hãy chịu đựng những tổn hại chừng nào vẫn còn cho đó là đủ.

10. SẠCH SẼ. Giữ gìn bản thân sạch sẽ, phục trang và nơi ở.

11. THANH TỊNH. Không bị phân tâm hay lo âu bởi những điều vặt vãnh, hay những rủi ro thông thường hoặc bất khả kháng.

12. THỦY CHUNG. Điều tiết sinh dục, chỉ để duy trì sức khỏe và nòi giống, không để chán nản, yếu đuối, hoặc làm tổn hại đến sự yên bình và thanh danh của bản thân cùng kẻ khác.

13. KHIÊM NHƯỜNG. Noi gương Chúa Trời và Socrates.”

“Dù ý định của ta là đạt được thói quen tốt dựa trên tất cả các đức tính kể trên, ta cho rằng không nên xao nhãng bản thân bằng việc cố đạt được tất cả cùng một lúc mà thay vào đó chỉ rèn luyện từng đức tính riêng biệt. Sau khi đã rèn luyện thành công một đức tính, ta sẽ rèn luyện đức tính tiếp theo cho đến hết cả mười ba đức tính. Vì khi rèn luyện thành công vài đức tính, nó sẽ giúp cho việc đạt được một vài đức tính khác dễ dàng hơn, do đó ta đã sắp xếp chúng theo thứ tự như trên.

Chừng mực xếp đầu tiên vì đức tính này sẽ giúp ta có được sự bình tĩnh và tỉnh táo cần thiết để duy trì việc đề phòng cũng như tự bảo vệ trước những tật xấu dai dẳng và trước ảnh hưởng của cám dỗ liên tục của các tật xấu này. Nếu điều này cần được duy trì và thiết lập, Yên lặng sẽ dễ dàng đạt được hơn. Vì mong muốn lĩnh hội kiến thức cùng lúc với việc rèn luyện thành công các đức tính và xét thấy kiến thức chỉ có thể được lĩnh hội trong các cuộc trò chuyện bằng việc dùng tai lắng nghe hơn là dùng miệng để nói, ta mong muốn bỏ thói quen nói chuyện tầm phào, chơi chữ, và nói đùa, điều này chỉ thích hợp cho việc kết bạn với những kẻ tầm thường. Do đó, ta xếp Yên lặng ở vị trí thứ hai.

Tiếp theo là Trật tự, đức tính này sẽ giúp ta có nhiều thời gian để tập trung vào dự án và học tập hơn. Kiên định, một khi đã trở thành thói quen, sẽ giúp ta mạnh mẽ và nỗ lực hơn để đạt được tất cả đức tính bên dưới. Tiết kiệm và Siêng năng sẽ giúp ta trả hết các món nợ còn lại và đem đến sự sung túc và độc lập, điều này sẽ hỗ trợ cho việc rèn luyện Thành thật và Công bằng trở nên dễ dàng hơn.

Với quan niệm việc đánh giá mỗi ngày là cần thiết, quan niệm mà Pythagoras đã từng khuyên trong cuốn Golden Verses (tạm dịch: Những vần thơ vàng), ta đã nghĩ ra một phương pháp để tiến hành việc đánh giá này.

Ta làm một cuốn sổ nhỏ, trong đó mỗi đức tính được dành riêng một trang. Ta kẻ bằng mực đỏ một bảng có bảy cột ở mỗi trang, tượng trưng cho mỗi ngày trong tuần, và đánh dấu mỗi cột bằng chữ cái đầu tiên của ngày trong tuần. Và kẻ mười ba hàng ngang cũng bằng mực đỏ, đánh dấu đầu mỗi dòng bằng chữ cái đầu tiên của mỗi đức tính. Mỗi ngày, ta sẽ xem xét và đánh dấu hoa thị cho mỗi lỗi mà ta mắc phải ở cột đức tính và ngày tương ứng.

Ta quyết tâm dành một tuần để rèn luyện cho mỗi đức tính theo thứ tự trong danh sách. Do đó, trong tuần đầu tiên, ta cố gắng không phạm phải một lỗi nhỏ nào đến đức tính Chừng mực, và tạm chưa quan tâm đến các đức tính bên dưới. Ta chỉ xem xét và đánh dấu vào sổ các lỗi vào mỗi buổi tối. Nếu tuần đầu tiên ta có thể giữ cho dòng Chừng mực không bị đánh dấu, thì ta tin rằng những thói quen phù hợp với đức tính ấy đã được cải thiện đáng kể, và những thói quen xấu ngược lại với đức tính trên sẽ dần bị loại bỏ.

Do đó, ta mạnh dạn tập trung rèn luyện đức tính này và đức tính tiếp theo, trong tuần tiếp sau đó, cả hai dòng này đều không bị đánh dấu. Cứ tiếp tục như vậy, ta đã hoàn thành một đợt đầu tiên trong mười ba tuần, và ta sẽ làm bốn đợt như vậy trong một năm.

Giống như kẻ phải nhổ cỏ trong vườn, không cố gắng nhổ cho bằng hết cỏ dại trong một lần, việc này ắt là quá sức, nhưng chỉ cố hoàn thành mỗi lần ở một khoảnh đất trong vườn, và sau khi đã nhổ xong ở khoảnh đất đầu tiên, sẽ tiếp tục ở khoảnh thứ hai.

Vì vậy, ta nên, và hy vọng rằng, cảm thấy vui mừng và khích lệ khi quan sát thấy tiến bộ mỗi ngày của ta trên trang giấy: đó là xóa dần đi những dấu sai phạm, cho đến cuối cùng, sau rất nhiều nỗ lực và thời gian, ta sẽ hạnh phúc khi nhìn cuốn sổ không có dấu hoa thị nào, khi tự đánh giá chặt chẽ mỗi ngày sau mười ba tuần.”

“Lời huấn thị của Trật tự đòi hỏi mỗi công việc của ta phải được sắp xếp thời gian, do đó ta dành một trang trong cuốn sổ nhỏ để viết ra thời khóa biểu 24 giờ của một ngày thường nhật như sau:

Buổi sáng. Câu hỏi: Hôm nay ta sẽ làm gì?

Từ 5-7h: Thức dậy, làm vệ sinh và cầu nguyện câu ‘Đức Chúa Trời Toàn Năng’. Lên kế hoạch cho công việc trong ngày và thực hiện những ý định đề ra cho ngày, tiếp tục việc học và ăn sáng.

Từ 8-11h: Làm việc.

Buổi trưa. Từ 12-1h: Đọc, xem qua sổ sách, và ăn trưa.

Từ 2-5h: Làm việc.

Buổi tối. Câu hỏi: Hôm nay ta đã làm được những gì?

Từ 6-9h: Sắp xếp mọi thứ vào vị trí. Ăn tối. Nghe nhạc hoặc giải trí, hay trò chuyện. Xem xét và đánh giá việc rèn luyện đức tính trong ngày.

Từ 11-4h: Ngủ.”

“Sự thật là ta thấy bản thân mình vô phương cứu chữa trong việc rèn luyện Trật tự. Và bây giờ khi đã cao tuổi, trí nhớ suy giảm nhiều, ta lại thấy rõ tầm quan trọng để đạt được đức tính này. Nhưng trên hết, mặc dù ta không bao giờ đạt đến sự hoàn hảo mà ta mong muốn và thất bại trong việc đạt được đức tính này, nhờ vào nỗ lực hết mình, ta đã trở nên tốt hơn và hạnh phúc hơn so với việc ta không cố gắng thực hiện điều này. Giống như trường hợp của những người tập trung vào việc rèn chữ viết cho giống với những mẫu chữ điêu khắc, mặc dù họ không bao giờ đạt được sự hoàn hảo vốn có của mẫu chữ kia, nhưng chữ viết của họ đã được cải thiện nhờ vào nỗ lực hết mình và tạm chấp nhận với nét chữ đẹp và dễ đọc.”

“Khi có ai đó khẳng định một điều mà ta nghĩ là sai, ta không cho phép bản thân quyền được phản bác họ một cách cộc lốc hoặc chỉ ra ngay lập tức điểm vô lý trong lời nói của họ. Ta bắt đầu trả lời rằng thông qua một số trường hợp hoặc hoàn cảnh mà ta quan sát được thì ý kiến của người đó có thể đúng, nhưng trong một số trường hợp khác đối với ta lại có khác biệt, v.v. Và ta sớm nhận ra lợi thế của cách hành xử này, đó là những cuộc thảo luận sẽ trở nên thú vị hơn. Đưa ra quan điểm của mình theo cách này giúp người nghe dễ tiếp nhận hơn và giảm được mâu thuẫn. Đồng thời, ta cũng bớt cảm thấy xấu hổ khi nhận ra lập luận của mình chưa đúng, và dễ dàng thuyết phục người nghe từ bỏ sai lầm và đồng ý với quan điểm của ta khi ta biết quan điểm đó đúng.”

“Do đó, ta không thích sự phản đối của vị thành viên mới kia, một người giàu và có học thức mà bằng tài năng của mình sẽ tạo ảnh hưởng lớn trong Nghị viện về việc mà sau đó đã xảy ra. Tuy nhiên, ta không hướng đến việc giành được sự ủng hộ bằng cách tỏ ra kính trọng đến quỵ lụy với ông này mà sau đó sử dụng một cách khác. Nghe nói rằng trong thư viện của ông có một cuốn sách lạ và rất quý hiếm, ta viết cho ông một lá thư nhỏ thể hiện mong muốn được đọc cuốn sách đó và yêu cầu ông cho phép ta được mượn đọc nó một vài ngày. Ngay lập tức, ông gửi nó cho ta và ta trả lại cuốn sách sau một tuần với một lá thư khác bày tỏ sự cảm ơn của mình. Trong lần gặp nhau ở Nghị viện sau đó, ông nói chuyện với ta (việc ông chưa từng làm trước đây) và theo cách rất lịch sự. Và từ đó, ông luôn thể hiện mình sẵn sàng ủng hộ ta trong mọi tình huống, chúng ta trở thành bạn thân và tình bạn của chúng ta kéo dài đến khi ông qua đời. Đây là ví dụ về chân lý trong một châm ngôn mà ta biết, nói rằng: ‘Người đã từng làm điều tốt cho bạn một lần sẽ sẵn sàng làm một điều tốt nữa cho bạn hơn người bạn mà bạn gia ơn.’ Và nó cho thấy việc xóa bỏ so với đối đầu, đáp trả và tiếp tục sự thù địch có lợi nhiều như thế nào.”

“Từ chuyện ông bị tổn thất nặng nề do thiếu quan tâm đến hoạt động tài chính đúng hạn, ta muốn nhắc đến nó như một bài học cho những người trẻ tuổi được thuê để quản lý công việc kinh doanh của người khác là phải luôn thanh toán và chi các khoản trả đúng hạn và minh bạch. Hoàn thành tốt công việc này sẽ là lời giới thiệu tốt nhất khi tìm kiếm công việc hay phát triển kinh doanh.”

“Công việc của ta vẫn liên tục phát triển và theo chiều hướng ngày càng dễ dàng hơn. Tờ báo của ta sinh lãi rất nhiều vì lúc đó nó gần như là tờ báo duy nhất trong vùng và những vùng lân cận. Ta cũng trải nghiệm qua tận mắt mình rằng ‘khi đã kiếm được 100 bảng đầu tiên thì sẽ dễ dàng kiếm được 100 bảng tiếp theo,’ tự bản thân tiền đẻ ra tiền.”

“Câu trả lời của ta với ông là ta đã từng đọc hay nghe về chuyện một chính khách thiết lập một quy luật không bao giờ xin xỏ chức vụ và không bao giờ từ chối khi được đề nghị. ‘Tôi đồng ý’ ta nói, ‘với quy luật của ông ấy và tôi sẽ làm theo nó với một chỉnh sửa nho nhỏ. Tôi không bao giờ xin xỏ, không bao giờ từ chối cũng như không từ chức. Nếu họ muốn giao chức vụ của tôi cho người khác làm, họ cứ việc lấy nó từ tôi. Tôi sẽ không làm bản thân mình mất đi quyền được trả đũa những người đối địch với mình lúc này hay lúc khác bằng cách từ bỏ công việc.’”

“Con người không có được nhiều hạnh phúc từ những đồng tiền của sự giàu có mà đạt được nhiều hạnh phúc từ những niềm vui nhỏ hàng ngày.”

“Ông có lý do của mình khi thích tranh luận, là người giỏi hùng biện, một nhà ngụy biện sắc sảo và do đó thường chiến thắng trong những cuộc tranh luận. Ông học những kỹ năng này từ khi còn là một cậu bé. Cha ông, theo ta biết, tập cho các con tranh luận với nhau như một trò chơi tiêu khiển trên bàn ăn tối, nhưng ta nghĩ cách làm này không hay vì theo quan sát của ta, những người hay tranh luận, phủ nhận và bác bỏ ý kiến của người khác nhìn chung không thành công trong công việc của họ.”

“Đây là dịp giúp ta quan sát thấy con người có động lực ganh đua khi lao động. Ban ngày những người này làm việc hiền hòa vui vẻ và biết rằng mình đã có một ngày làm việc thành công, họ trải qua buổi chiều rộn ràng trong men rượu. Nhưng vào những ngày không làm việc, họ thường làm loạn và hay sinh sự, soi mói vấn đề trong những miếng thịt heo, bánh mì… và rất cục tính khiến ta có suy nghĩ mình phải là một thuyền trưởng, người luôn ra lệnh cho thủy thủ làm việc liên tục và khi phó thuyền trưởng nói rằng không còn thứ gì để cho họ làm nữa, vị thuyền trưởng này sẽ nói ‘Ồ, bảo bọn họ chùi mỏ neo đi.’”