Miền đất hứa cho thấy cựu Tổng thống Obama là một người hài hước duyên dáng và có tấm lòng nhân văn. Ông luôn nghĩ cho người khác và ý thức về trách nhiệm trong công việc. Là một người khiêm tốn và giỏi giang.
Người dịch Đỗ Hùng đã chuyển tải rất xuất sắc từ Tiếng Anh sang Tiếng Việt và tôi có thể đắm chìm trong cuốn sách một cách tự nhiên nhất.
Hành trình của Ông Obama: Tham gia hoạt động cộng đồng ➡️ Học luật ở Harvard ➡️ Làm chủ tịch hội nhóm trong Harvard ➡️ Tranh cử vào thượng viện (cấp ban) ➡️ Tranh cử vào Hạ viện (Thất bại) ➡️ Vào Thượng Nghị Sĩ (Cấp quốc gia) ➡️ Nhận đề cử tranh cử Tổng thống của Đảng Dân Chủ ➡️ Làm hai nhiệm kỳ Tổng thông liên tiếp trước khi chuyển giao Tổng thống cho ông Trump.
Những cuốn sách hay khách của ông Obama: Những giấc mơ từ cha tôi và Hy vọng táo bạo.
Trích dẫn từ bìa sách:
Change will not come if we wait for some other person or if we wait for some other time. We are the ones we’ve been waiting for. We are the change that we seek.
“Sẽ không có sự thay đổi nào nếu chúng ta cứ chờ đợi một ai đó hoặc một thời điểm nào đó. Chúng ta chính là người mình đang chờ đợi. Chúng ta chính là sự thay đổi mình đang tìm kiếm.”
PHẦN 1: ĐÁNH CƯỢC
Ông Obama luôn ý thức về thời gian trôi qua nhanh qua đoạn bên dưới:
Những hình ảnh ấy luôn lướt qua tâm trí tôi, cắt ngang bao ngổn ngang toan tính. Chúng nhắc nhở tôi về thời gian thoi đưa, đôi lúc nhen nhóm trong tôi một nổi niềm – một khao khác được đảo ngược thời gian để bắt đầu lại.
Mẹ của Ông Obama có lần đã nghiêm khắc với ông về việc ông bắt nạt người khác:
Mẹ tôi không chỉ chăm chú vào tin tức. Dịp nọ, khi phát hiện tôi tham gia vào một nhóm trêu chọc một cậu bé ở trường, mẹ bắt tôi ngồi xuống trước mặt mẹ, môi mẹ mím chặt đầy thất vọng.
“Con biết đấy, Barry,” mẹ nói (đây là cái tên mà mẹ và ông bà ngoại đặt cho tôi, thường gọi tắt là “Bar” nhưng phát âm giống “Bear” [con gấu]), “trên thế giới này có những kẻ chỉ nghĩ về bản thân. Họ không cần biết điều gì xảy ra với người khác miễn là họ đạt được điều mình muốn. Họ đạp những người khác xuống để thấy mình quan trọng.”
“Nhưng lại có những người làm ngược lại, họ luôn có khả năng hình dung người khác cảm thấy thế nào, và đảm bảo rằng mình sẽ không làm điều tổn thương người khác.”
“Vậy thì,” mẹ nhìn thẳng vào mắt tôi, “con muốn trở thành loại người nào?”
Tôi cảm thấy khổ sở. Đúng như chủ ý của mẹ, câu hỏi ấy đã đọng lại trong tôi rất lâu.
Như những người thành công khác, ông Obama được nuôi dưỡng về đam mê đọc sách:
Thói quen đọc là của mẹ tôi, thấm vào tôi từ bé – đó là lựa chọn đầu tiên của mẹ mỗi khi tôi kêu chán, hoặc khi bà không đủ tiền cho tôi học trường quốc tế ở Indonesia, hoặc khi tôi phải theo mẹ đến nơi làm bởi bà không có người trông trẻ giúp. “Đi kiếm sách đọc đi, mẹ thường bảo vậy. Đọc xong thì lại đây kể cho mẹ nghe con đã học thêm được gì.
Ông Obama là người rất trách nhiệm và tích cực:
Tôi thường bảo các con rằng nhiệt tình sẽ bù đắp cho một loạt khiếm khuyết – và ít nhất điều này đúng với trường hợp của tôi ở Harvard.
Ông Obama có nói về cảm nhận lần đầu tiên gặp người vợ sau này:
Cô ấy cao, xinh, hay gây cười, cởi mở, hào phóng và thông minh kinh khủng – thế là tôi bị choáng hầu như ngay giây phút đầu tiên gặp gỡ.
Tính cách của Ông Obama ưa thử thách và luôn chọn việc khó để làm:
Michelle áp hai tay lên hai bên má tôi. “Có bao giờ anh nhận ra rằng nếu có một cách dễ và một cách khó, thì anh sẽ luôn chọn cách khó không? Sao anh lại nghĩ vậy?”
Dù rất muốn chơi đẹp, tuy nhiên ông Obama lại không muốn thất bại. Đây có lẽ là những xung đột nhỏ đầu tiên giữa đạo đức của ông và việc tham gia chính trị:
Tôi đã học được cách phải lưu tâm tới những điều cơ bản nhất của chính trị, những chi tiết tỉ mỉ, công việc vất vả mỗi ngày mà nó có thể tạo nên sự khác biệt giữa thắng và thua. Nó cũng giúp tái khẳng định điều tôi biết về bản thân: rằng cho dù ưu tiên chơi đẹp, tôi vẫn không thích thất bại.
Từ Hồi ký của ông Obama, nhắc nhớ tôi rằng trong việc nuôi dạy con cần phải học tập, chứ không đơn thuần nuôi dạy chúng theo bản năng:
Tôi sắp được làm cha, mấy tháng tiếp theo mới hạnh phúc làm sao! Tôi luôn sống bằng tất cả những sáo ngữ mà người ta thường nói về người sắp làm cha: tham dự các lớp học về sinh đẻ theo phương pháp Lamaze, tìm hiểu cách lắp giường cũi, đọc sách Bạn mong chờ gì khi bạn mang thai với một cây bút trong tay để gạch chân những đoạn quan trọng.
Trong thời gian gây quỹ, dù mọi việc diễn ra không thuận lợi, ông Obama thể hiện được tin thần không bỏ cuộc của mình:
Hồi còn nhỏ, thỉnh thoảng tôi quan sát ông ngoại cố gắng bán bảo hiểm nhân thọ qua điện thoại, mặt ông hằn nét khổ sở khi thực hiện cuộc gọi cầu may từ căn hộ tầng mười trong khu vực nhà cao tầng ở Honolulu. Suốt mấy tháng đầu năm 2003, tôi thường nghĩ về ông ngoại khi tôi ngồi trong trụ sở được bài trí sơ sài của chiến dịch tranh cử vào thượng viện mới vừa phát động, bên dưới một tấm áp phích in hình võ sĩ Muhammad Ali đang giơ tay mừng chiến thắng sau khi đánh bại Sonny Liston và cố thuyết phục bản thân thực hiện thêm một cuộc gọi nữa để gây quỹ.
Cách động viên của bà Michelle cũng hài hước và duyên dáng:
Michelle thì đứng ở hậu đài, bận đồ trắng rất đẹp, siết chặt tay tôi và nhìn vào mắt tôi đầy yêu thương, đoạn bảo: “Đừng làm hỏng chuyện nhé anh bạn!”.
Ông Obama khi tranh cử vào thượng viện muốn trở thành một người làm việc chăm chỉ, thầm lặng ở hậu trường, tập trung vào chuyên môn và kết quả cụ thể thay vì là chính trị gia chỉ thích xuất hiện trước ống kính, tìm kiếm sự chú ý của truyền thông mà không đóng góp nhiều vào việc lập pháp:
“I want to be a workhorse, not a showhorse”.
Khi đã trở thành người nổi tiếng, thì cuộc sống gia đình của Obama bị xáo trộn. Ông Obama có khuynh hướng không thích điều này – điều thể hiện ở ông sự khiêm tốn. Đoạn hội thoại bên dưới vừa hóm hỉnh từ gia đình ông và còn thấy được phần nào văn hóa khen con thay vì phê bình:
Sau rốt tôi đã gặp lại các con và Mike gợi ý chúng tôi rời sở thú để tìm một nơi vắng vẻ để ăn kem. Lúc lái xe đi, Mike im lặng đầy khoan hòa – trong khi hai cô bé thì không.
“Con nghĩ ba cần có một mật danh,” từ ghế sau Malia tuyên bố.
“Mật danh là gì?” Sasha thắc mắc.
“Đó là cái tên giả để sử dụng khi mình không muốn mọi người biết mình là ai,” Malia giải thích. “Kiểu như Johnny McJohn John.”
Sasha khúc khích. “Đúng rồi, ba… Ba nên chọn tên Johnny McJohn John!”
“Ba cũng nên giả giọng nữa,” Malia nói thêm. “Mọi người nhận ra giọng ba. Ba phải nói với giọng cao hơn. Và nhanh hơn.”
“Ba nói quá chậm,” Sasha bình luận.
“Vậy nha, ba ạ,” Malia nói. “Thử nhé.” Rồi cô bé chuyển qua giọng cao và nhanh nhất mà cô có thể phát âm được: “Xin chào! Tôi là Johnny McJohn John!”
Không kìm được, Mike phá lên cười. Sau đó, khi chúng tôi về tới nhà, Malia hào hứng giải thích mưu mẹo của mình còn Michelle thì không ngớt vỗ nhẹ lên đầu con.
“Ý tưởng hay lắm, con yêu,” cô ấy bảo, “nhưng cách duy nhất ba có thể cải trang là phẫu thuật ghim ngược tai ra phía sau này.”
Đứng trước quyết định có tranh cử tổng thống hay không thì ông Obama được truyền cảm hứng bởi đoạn bên dưới:
Những khoảnh khắc như thế này rất hiếm. Cậu nghĩ rằng có lẽ cậu chưa sẵn sàng, rằng cậu sẽ làm điều đó vào một thời điểm thuận lợi hơn. Nhưng cậu không chọn thời cơ được đâu. Thời cơ chọn cậu. Cậu có thể bắt lấy cái có thể trở thành cơ hội duy nhất mà cậu có, hoặc cậu cũng có thể sẵn sàng sống với một ý niệm rằng cơ hội đã trôi qua.”
PHẦN 2: CHÚNG TA CÓ THỂ
Trong những lần đầu tranh luận với Hillary Clinton, Obama chưa có kinh nghiệm nên bị lấn át và Obama đã học được từ trợ lý của mình cách trả lời như thế này:
“Vấn đề là,” anh ấy nói, “anh cứ cố tìm cách trả lời câu hỏi.”
“Đấy không phải mấu chốt sao?” tôi thắc mắc.
“Không, anh Barack ạ,” Axe đáp, “đó không phải là mấu chốt. Mấu chốt là truyền đi thông điệp của anh. Giá trị của anh là gì? Đâu là các ưu tiên của anh? Đó là điều mà người dân muốn biết. Xem này, phần nửa thời gian người điều phối đã sử dụng câu hỏi để ngăn chặn anh. Việc của anh là tránh cái bẫy họ vừa giăng ra. Hãy đón lấy bất cứ câu hỏi nào mà họ đặt ra cho anh rồi nói nhanh một dòng cho có vẻ là anh đang trả lời… rồi sau đó nói về thứ mà anh muốn bàn luận.”
Về sau, Obama đã rút ra được cách trả lời với cương vị là một tổng thống:
Có vẻ các câu trả lời tranh luận hiệu quả nhất không phải nhằm để soi sáng điều gì mà để khơi gợi cảm xúc, hoặc nhận diện kẻ thù, hoặc gửi tín hiệu đến cử tri rằng anh, hơn hẳn bất cứ người nào khác có mặt trên sân khấu này, đang và sẽ luôn luôn đứng về phía họ. Thật dễ chê kiểu trả lời đó là hời hợt. Thế nhưng tổng thống không phải là một luật sư, kế toán hay phi công được thuê để thực hiện công việc chuyên môn hẹp. Động viên dư luận công chúng, xây dựng các liên minh hành động – đó mới là công việc của tổng thống. Tôi có thể thích hay không, nhưng thực tế thì con người ta thường bị kích thích bởi cảm xúc, chứ không phải bởi dữ liệu. Khơi gợi những gì tốt đẹp nhất chứ không phải những gì xấu xa nhất từ các cảm xúc đó, đề cao những khía cạnh thánh thiện hơn trong bản chất của chúng ta bằng lý trí và chính sách đúng đắn, vừa trình diễn vừa nói lên sự thật – đấy là mức xà mà tôi cần phải vượt qua.
Khi gặp khó khăn, Obama sẽ vẫn giữ tin thần tích cực:
“Có vẻ thắng được cú này phải mất nhiều thời gian đấy,” tôi nói với một nụ cười buồn. “Thôi ngay bây giờ hãy nghĩ cách cầm máu vết thương đã.”
Tôi thường cảm thấy vững vàng nhất khi mọi thứ rơi xuống địa ngục.
Obamba có chỉ rõ nét tính cách này bắt nguồn từ đầu đó là sự tập trung vào mục tiêu và học được từ bà ngoại của ông:
Nếu nói chuyện với một nhóm bạn trẻ, tôi sẽ kể rằng tôi đã tự rèn giũa bản thân theo thời gian như thế nào để từ đó có một tầm nhìn xa, tôi sẽ diễn giải về tầm quan trọng của việc luôn giữ được sự tập trung vào mục tiêu mà không bị tác động bởi chuyện trồi sụt mỗi ngày.
Sau thất bại của tôi, bà chỉ có một lời khuyên nhỏ nhỏ: “Cháu phải ăn uống đầy đủ, Bar à. Cháu gầy quá đấy”.
Obama đã kể về bà ngoại, một người hết sức khiêm nhường và đam mê công việc:
Tại Ngân hàng Hawaii, Toot từ một nhân viên văn phòng học việc đã phấn đấu để trở thành một trong những nữ phó chủ tịch đầu tiên của ngân hàng này và theo lời kể, bà luôn xuất sắc trong công việc. Suốt hai mươi lăm năm, không hề có chuyện gây ồn sòm, không sai sót, không phàn nàn, ngay cả khi những nam nhân viên trẻ được bà đào tạo thăng tiến vượt cấp bà.
Sau khi Toot về hưu, thỉnh thoảng tôi tình cờ gặp vài người ở Hawaii kể lại chuyện bà đã giúp họ như thế nào – một người đàn ông nói rằng nếu không có bà can thiệp thì ông ta đã mất luôn công ty rồi, hay một phụ nữ nhớ lại chuyện Toot đã gạt bỏ một chính sách vô lý của ngân hàng bắt buộc người chồng đã ly thân phải ký tên vào mới được thực hiện khoản vay cho trung tâm bất động sản mà bà ta đang thành lập. Thế nhưng, nếu bạn hỏi Toot về mấy chuyện đó, bà sẽ nói rằng quyết định đi làm tại nhà băng không phải vì bà đặc biệt đam mê tài chính hay mong muốn giúp người khác, mà bởi gia đình cần tiền và lúc bấy giờ công việc đó có sẵn.
“Đôi lúc,” bà bảo tôi, “chỉ đơn giản là làm những việc cần làm thôi.”
Bà giúp tôi nhận ra giá trị của sự cần cù và tận tụy ngay cả khi công việc không dễ chịu, và bà dạy tôi phải luôn hoàn thành trách nhiệm ngay cả khi làm việc đó trong điều kiện không thoải mái. Bà dạy tôi biết cách se duyên giữa đam mê và lý trí, không bay bổng thái quá khi đời tươi đẹp và không sụp đổ hoàn toàn khi tình hình trở nên khó khăn.
Obama mô tả về Joe Biden và nói điều mà quan trọng nhất ở Joe Biden là tử tế, chân thật và trung thành.
Tôi thích việc Joe luôn trên cả sẵn sàng làm tổng thống một khi có chuyện xảy ra với tôi – và điều này có lẽ sẽ thêm một lần nữa trấn an những người vẫn còn lo ngại rằng tôi quá trẻ. Kinh nghiệm về chính sách đối ngoại của ông sẽ trở nên quý giá trong giai đoạn mà chúng ta vướng vào hai cuộc chiến tranh; mối quan hệ của ông trong Quốc hội cũng như khả năng tiếp cận số cử tri vẫn còn lo ngại chuyện bỏ phiếu cho một vị tổng thống gốc Phi cũng vậy. Nhưng quan trọng nhất là điều mà thâm tâm tôi tự nói với chính mình – đó là Joe tử tế, chân thật và trung thành.
Obama luôn chủ động trong mọi việc, được thể hiện qua câu nói bên dưới:
Tôi tự nhủ rằng, nếu muốn trở thành tổng thống, tôi trước tiên cần hành xử như một vị tổng thống.
PHẦN 3: KẺ ĐÀO NGŨ
Có thể dùng một đoạn để nói về cuộc sống của Obama ở Phòng Bầu dục:
Tôi dành phần lớn thời gian của tám năm ở trong căn phòng ấy, đắm chìm lắng nghe các báo cáo tình báo, tiếp các nguyên thủ quốc gia, dẫn dụ các đại biểu Quốc hội, đấu tranh với đồng minh và đối thủ, và tạo dáng chụp hình cùng hàng ngàn khách thăm. Với nhân viên, tôi cười, rầy la và đã hơn một lần phải kìm giọt nước mắt. Dần dần tôi cảm thấy thoải mái hơn, đến mức có thể gác chân hoặc ngồi lên bàn, lăn dưới sàn với một đứa trẻ, hoặc chợp mắt trên xô pha. Thỉnh thoảng, tôi mơ tưởng được đi bộ qua cửa phía đông và bước dọc xuống lối xe chạy, vượt qua phòng cảnh vệ và những cánh cổng bằng sắt rèn, để hòa mình vào phố xá đông đúc ngoài kia và trở lại với cuộc sống mà tôi từng biết.
Obama có nói về tính cách của mẹ vợ mình một người khiêm tốn và sẵn sàng chấp nhận vất vả, khó khăn:
Mẹ vợ tôi không hành xử như thể bà giỏi giang hơn người khác, nên các con gái chúng tôi cũng không bao giờ có thái độ như vậy. Bà sống với nguyên tắc không ồn ào nhặng xị, không kịch tính hóa và không mảy may bị tác động trước bất cứ sự giàu sang hay hào nhoáng nào.
Mẹ vợ tôi không bao giờ phàn nàn về bất cứ chuyện gì. Bất cứ khi nào tôi tiếp xúc với bà, tôi sẽ phải nhớ rằng, dù tôi có đang ngập đầu trong mớ hỗn độn nào, cũng không ai ép tôi làm tổng thống cả nên tôi cần chấp nhận khó khăn và làm công việc của mình.
Obama khiêm tốn khi nói rằng mình đã có được những là bài may mắn thì có lúc sẽ phải gặp những lá bài xấu. Ông một lần nữa cho thấy cách nhìn tích cực đối với khó khăn:
Dù thế, thái độ của tôi lúc đó hầu như là sự thấu hiểu cần thiết về tính bù trừ của vận may trong cuộc sống. Sau tất cả những gì thuận buồm xuôi gió trong tranh cử, giờ đây tôi khó mà phàn nàn rằng mình phải nhận những lá bài xấu. Như vài năm sau đó tôi đã hơn một lần lưu ý ê kíp của mình rằng, nếu mọi thứ không vượt ra khỏi tầm kiểm soát thì người dân Mỹ có lẽ đã không bỏ phiếu bầu tôi. Công việc của chúng tôi giờ đây là có chính sách đúng đắn và làm những việc tốt nhất cho đất nước, bất kể chính trị có khó khăn thế nào.
Ở một đoạn văn khác, tinh thần này càng thể hiện rõ hơn khi Obama đối mặt với vấn đề nan giải:
Vấn đề khó khăn là chúng tôi vẫn còn ít nhất ba hoặc bốn bước đi lớn nữa cần phải thực hiện để chấm dứt khủng hoảng, mỗi bước đều cấp bách, mỗi bước đều có thể gây tranh cãi và mỗi bước đều rất khó triển khai. Cứ như thế là sau khi đã leo lên sườn một ngọn núi lớn, tôi chợt thấy rằng còn một loạt đỉnh núi hiểm trở nối tiếp nhau phía trước mặt – trong lúc nhận ra rằng mình mới bị treo khớp cổ chân, thời tiết thì mỗi lúc một xấu đi và tôi đã dùng hết một nửa số lương thảo.
Tôi không chia sẻ cảm giác này với bất kỳ ai trong đội; họ đã đủ lo lắng rồi. Nài nỉ lại thôi, tôi tự nhủ. Thắt chặt dây giày. Cắt bớt khẩu phần.
Tiếp tục tiến lên.
Bob Gates (Bộ trưởng bộ quốc phòng của Mỹ) đã cho lời khuyên về công tác điều hành nhánh lập pháp. Thực tế, lời khuyên này dường như cũng đúng với mọi tổ chức:
“Có một điều duy nhất mà ngài có thể tính tới, thưa Tổng thống, “ông đáp. “Vào bất kỳ thời khắc nào của bất kỳ ngày nào, luôn luôn có ai đó ở một nơi nào đó làm hỏng việc.”
Obama chia sẻ cash tìm giải pháp tốt hơn khi ông trên cương vị là tổng thống:
Đó là một cuộc tranh cãi mệt nhoài và đến khi cuộc họp kéo dài tới chiều tối, tôi nói với mọi người rằng tôi sẽ về nhà ăn tối và cắt tóc, và mong rằng khi tôi trở lại thì mọi người đã đạt được đồng thuận. Thực ra, tôi đã có được điều tôi muốn từ cuộc họp: một sự khẳng định trong đầu rằng, bất chấp các vấn đề chính đáng mà Larry, Christy và những người khác khuấy lên liên quan đến bài kiểm tra sức chịu đựng, đây tiếp tục là phương án tốt nhất mà chúng tôi có trong hoàn cảnh này. (Hay như Tim thường nói, “Kế hoạch đánh chết không kế hoạch.”)
Quan trọng không kém, tôi luôn cảm thấy yên trí rằng chúng tôi đang chạy một quy trình tốt: rằng đội chúng tôi xem xét vấn đề từ mọi góc độ có thể nhận thức được; rằng không giải pháp tiềm năng nào bị loại bỏ mà chưa qua xem xét; và rằng tất cả mọi người liên quan – từ thành viên nội các cấp cao nhất đến nhân sự cấp thấp nhất trong cuộc họp – đều được trao cơ hội để bày tỏ. (Cũng bởi chính những lý do ấy, về sau tôi đã mời hai nhóm chuyên gia kinh tế từ bên ngoài – một nhóm thiên tả và nhóm kia bảo thủ – những người đã công khai chất vấn cách chúng tôi đối phó khủng hoảng, vào Phòng Bầu dục họp với tôi chỉ để xem liệu họ có bất cứ ý tưởng nào mà chúng tôi chưa nghĩ tới hay không. Họ không hề có.)
Sự nhấn mạnh của tôi vào quy trình là xuất phát từ tính cấp thiết. Điều mà tôi nhanh chóng nhận ra trong công việc tổng thống của mình là không có vấn đề nào được đặt lên bàn làm việc của tôi, bất kể đối ngoại hay đối nội, mà có một giải pháp rõ ràng, chắc chắn 100 phần trăm cả. Nếu mà có, thì hẳn ai đó trong chuỗi lãnh đạo cấp dưới đã xử lý rồi. Thay vào đó, tôi thường xuyên phải đối mặt với một xác suất tương đối: chẳng hạn, có 70 phần trăm khả năng án binh bất động sẽ dẫn tới kết cục thảm họa; 55 phần trăm khả năng chọn phương án này thay cho phương án kia có lẽ giải quyết được vấn đề (với 0 phần trăm khả năng mọi việc tiến triển đúng như dự định); 30 phần trăm khả năng bất kể chúng tôi chọn giải pháp nào thì cũng chẳng cho kết quả, và cùng với đó là 15 phần trăm nguy cơ giải pháp mà chúng tôi chọn càng khiến vấn đề trầm trọng thêm.
Trong những hoàn cảnh như thế, truy tìm một giải pháp hoàn hảo sẽ dẫn tới tình trạng tê liệt. Mặt khác, thường xuyên hành động theo trực giác có nghĩa là để cho định kiến hoặc các con đường có ít sự chống đối chính trị nhất dẫn dắt một quyết định – khi dữ kiện hợp khẩu vị được dùng để biện minh cho quyết định. Nhưng với một quy trình hợp lý – một quy trình mà tôi có thể loại bỏ cái tôi để thực sự lắng nghe, cố gắng cao nhất để bám sát dữ kiện và lôgic và cân nhắc chúng cùng với các nguyên tắc và mục tiêu của mình – tôi nhận ra mình có thể ra các quyết định khó khăn mà vẫn ngủ ngon lành vào buổi đêm, khi biết rằng ít nhất không có ai ở vào vị trí của tôi, với cùng chừng đó thông tin, mà có thể ra một quyết định tốt hơn. Một quy trình đúng đắn còn có nghĩa là tôi có thể cho phép mỗi một thành viên cảm thấy mình là chủ nhân của quyết sách – nghĩa là sẽ thi hành tốt hơn và ít gặp sự chống đối lại các quyết định của Nhà Trắng thông qua việc rò rỉ thông tin cho The New York Times hoặc The Washington Post.
Khi xử lý vấn đề ngân hàng, Obama chợt nghĩ về những người thăng tiến trước bà bằng cách đặt rủi ro vào người khác để kiếm được thu nhập cao hơn bà rất nhiều từ đó nêu bật lên những đức tính của bà ngoại ông.
Tôi có gắng để hiểu góc nhìn của họ, nhưng không thể. Thay vào đó, tôi thấy mình đang nghĩ về bà ngoại của tôi, tính cách tháo vát người Kansas của bà đã đại diện cho hình ảnh của một quản lý ngân hàng trong trí óc tôi: Trung thực. Cẩn trọng. Đôi khi khắt khe. Ghét rủi ro. Là người từ chối chọn phương thức giảm chất lượng để tiết kiệm tiền bạc hay thời gian, ghét thói lãng phí và hoang phí xa xỉ, sống với phương châm kiểm soát sự thỏa mãn ham muốn, và hoàn toàn hài lòng với chút nhàm chán trong cách bà làm công việc kinh doanh. Tôi băn khoăn không biết Toot sẽ có ý kiến thế nào về những lãnh đạo ngân hàng đang ngồi cùng tôi trong phòng này, cùng loại với những người đàn ông thường xuyên được thăng tiến trước bà – nhưng người có thu nhập một tháng lớn hơn thu nhập cả đời của bà, ít nhất một phần vì họ cảm thấy không vấn đề gì với việc đặt cược hàng tỉ đô la của người khác vào thứ mà họ biết, hoặc ít ra họ phải biết, là một đống khoản vay xấu.
Trong cuốn sách của Obama viết thì có 2 bức thư gửi đến cho ông, một bức thư phàn nàn ông thì ông viết đầy đủ trong hồi ký, còn lá thư khen ông thì ông chỉ viết ngắn gọn và viết thêm vài dòng suy tư khác.
“Thưa Tổng thống Obama,
Tôi biết chắc ngài sẽ không bao giờ đọc lá thư này, nhưng tôi nghĩ ngài có lẽ muốn biết rằng một chương trình mà ngài khởi xướng đã trở thành chiếc phao cứu sinh thực sự…”
Tôi sẽ đặt bức thư xuống sau khi đọc và lấy ra một tấm thiệp ghi chép để viết một phúc đáp ngắn gọn cho người gửi. Tôi mường tượng ra cảnh họ nhận được phong thư chính thức của Nhà Trắng và bối rối mở ra, tiếp theo là một nụ cười. Họ sẽ đưa cho người thân trong gia đình, thậm chí mang đến nơi làm việc.
Thế rồi cuối cùng lá thư sẽ rơi vào một ngăn kéo nào đấy, bị lãng quên để nhường chỗ cho lớp lớp những niềm vui và nỗi đau mới tạo nên cuộc sống trên đời. Thế là được. Tôi không trông đợi mọi người hiểu rằng tiếng nói của họ quan trọng nhường nào với tôi – bằng cách nào họ có thể giúp duy trì tinh thần của tôi và đẩy lùi những nghi ngờ đang cất giọng thì thào trong những đêm khuya hiu quạnh ấy.
Obama có viết về Denis McDonough (Chánh văn phòng Nhà Trắng), đây là người có tính cách cực kì đáng học hỏi:
Dù ở trong một đội đầy những người có tính cách loại A, Denis vẫn nổi bật. Cậu ấy chỉ li từng tí một; xung phong làm những việc khó nhất và ít được ghi nhận nhất; và không bao giờ chịu thua kém ai: Trong chiến dịch tranh cử ở Iowa, cậu ấy đã dành thời gian rảnh rỗi hiếm hoi để đi vận động từng nhà, nói tiếng khi vác xẻng xúc tuyết giúp dân sau một trận bão tuyết tồi tệ, với hy vọng họ sẽ cam kết ủng hộ tôi tại hội nghị chọn ứng cử viên. Chính lối làm việc không quan tâm tới sức khỏe từng giúp cậu ấy có mặt trong đội tuyển bóng đá kiểu Mỹ trong vai trò là một hậu vệ nhỏ con của trường đại học có thể dẫn đến rắc rối – tại Nhà Trắng, có lần tôi đã bắt Denis về nhà khi hay tin cậu đã làm việc suốt mười hai tiếng giữa lúc đang bị cúm. Tôi dần ngờ rằng có một khía cạnh tôn giáo đã làm nên sự mãnh liệt này, và mặc dù một thiên hướng chối bỏ tín ngưỡng (và sự tôn thờ dành cho cô vợ Kari) đã khiến Denis không khoác chiếc áo linh mục, nhưng cậu ấy luôn làm việc với tinh thần phụng sự và quên mình.
PHẦN 4: CUỘC CHIẾN CHÍNH NGHĨA
Trong hồi ký, Obama có một đoạn viết rất dí dõm về tính cách khá khác biệt giữa Tổng thống Pháp (Sarkozy) và Tổng Thống Đức (Angela Merkel).
“Đây là một thỏa thuận lịch sử, Barack,” ông ta nói. “Nhờ ngài mới có được… Không, không, đúng là vậy đấy! Và ngài Geithner… ông ấy thật cừ!” Sarkozy sau đó bắt đầu hô to tên Bộ trưởng Tài chính của tôi như một cổ động viên trong trận bóng đá, ông ta hô to tới mức làm một số người trong Phòng quay lại nhìn. Tôi phải phì cười, không chỉ bởi sự bực bội hiển rõ của Tim mà còn bởi biểu cảm khó chịu lộ rõ trên gương mặt Angela Merkel – bà vừa đọc lướt qua bản thông cáo và giờ đây đang nhìn Sarkozy với cặp mắt của một bà mẹ nhìn đứa con ngỗ nghịch.
Thông qua hồi ký của Obamba, chúng ta có thấy rõ rằng việc du lịch đây đó khi còn trẻ là một món quà rất lớn mà ba mẹ có thể dành cho con cái. Điều này có thể tìm thấy trong sách của Bill Gates, một đứa trẻ được đi đây đó thì giúp những đứa trẻ học hỏi được rất nhiều điều mới.
Nếu các con gái cảm thấy thiếu hụt ở khía cạnh này, chúng cũng không hề bộc lộ. Nhưng tôi thì cảm nhận điều đó một cách sâu sắc. Tôi đặc biệt buồn về việc hầu như chắc chắn tôi sẽ không bao giờ có cơ hội làm một chuyến ngao du đường bộ dài ngày vào mùa hè cùng với Malia và Sasha, điều mà tôi từng thực hiện vào lúc mười một tuổi, khi mẹ và bà ngoại cho rằng đã đến lúc tôi và Maya đi tham quan lục địa nước Mỹ. Chuyến đi kéo dài một tháng và gieo vào tâm trí tôi một ấn tượng dài lâu – và không chỉ bởi chúng tôi được đi Disneyland (dù điều đó quả là siêu tuyệt). Chúng tôi đã đi mò trai khi triều xuống nơi Eo biển Puget, cưỡi ngựa đi dọc con suối dưới đáy Đại vực Chelly ở Arizona, ngắm thảo nguyên vô tận miền Kansas qua cửa sổ tàu lửa, nhìn lũ bò hoang trên vùng đồng bằng mờ tối ở Yellowstone và kết thúc mỗi ngày với niềm hạnh phúc giản đơn bên một tủ đá lạnh trong nhà trọ, thỉnh thoảng được tắm hồ bơi hoặc chỉ đơn giản là giường chiếu sạch sẽ và phòng có điều hòa. Chuyến đi ấy cho tôi một cái nhìn thoáng qua về tinh thần tự do choáng ngợp trên những con đường rộng mở, để thấy nước Mỹ to lớn đến nhường nào và nhiều điều kỳ diệu ra làm sao.
PHẦN 5: THẾ GIỚI NHƯ VỐN DĨ
Có một điều rất hay là khi Obama giận dữ, ông không hề to tiếng.
“Ờ,” tôi nói sau khi mọi người vừa yên vị và tôi mời họ cà phê. “Tôi đã từng làm rõ là tôi cần thời gian để đánh giá báo cáo của McChrystal chưa nhỉ? Hay là bên phía quý vị thiếu sự tôn trọng tối thiểu đối với tôi?”
Hai người đều lúng túng ngọ nguậy trên ghế. Như thường lệ mỗi khi giận dữ, tôi không hề to tiếng.
Có những lúc, những cố gắng của bạn không được đền đáp, nhưng cứ nổ lực.
Bạn làm gì cũng không bao giờ đủ cả, tôi nghe tiếng họ cất lên.
Nhưng hãy cứ nổ lực.
Obama luôn kiên định với phương châm 80 phần trăm của thành công là sự thể hiện.
Chúng tôi cũng thực hiện các chuyến thăm tới những phần của thế giới vốn bị chính quyền Bush làm ngơ, khi mà tâm trí của họ đã bị choán hết bởi khủng bố và Trung Đông.
Obama chia sẻ rằng, việc làm tổng thống bị trói buộc bởi nhiều yếu tố và không thể tùy tiện để đưa ra một quyết định khi ông còn làm một thượng nghị sĩ.
Tôi đã ngộ ra một bài học khó khăn nữa của việc làm tổng thống: rằng trái tim tôi bị trói buộc giữa những cân nhắc chiến lược và những phân tích chiến thuật, quyết tâm của tôi đối mặt với những tranh luận phản trực giác; rằng trong cái văn phòng quyền lực nhất hành tinh, tôi có ít tự do để nói điều tôi muốn và làm điều tôi cảm thấy cần làm hơn lúc còn là một thượng nghị sĩ – hoặc lúc là một công dân bình thường phẫn nộ trước hình ảnh một cô gái trẻ bị bắn chết.
Obama có viết về ông Putin trong hồi ký của mình:
Có lẽ chính sự tương phản giữa quá khứ và hiện tại của bản thân khiến tôi cứ mãi suy nghĩ về cuộc trò chuyện với Putin. Khi Axe hỏi tôi có ấn tượng như thế nào về lãnh đạo Nga, tôi đáp rằng tôi thấy ông ta khá quen thuộc, “giống như một ông trùm ở khu phố, ngoại trừ có vũ khí hạt nhân và quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.” Phát biểu đó đã làm nổ ra một trận cười, nhưng tôi không hề có ý đùa giỡn. Trên thực tế, Putin gợi cho tôi liên tưởng tới kiểu người từng một thời điều hành guồng máy Chicago hoặc Hội Tammany – những người có chấp, khôn lỏi kiểu thị dân và chai cứng chỉ biết điều mà họ biết, không bao giờ bước ra khỏi trải nghiệm hạn hẹp của mình. Đối với họ, cũng như đối với Putin, cuộc sống là trò chơi có tổng bằng không; bạn có thể làm ăn với những người ngoài bộ lạc của mình, nhưng sau rốt, bạn không bao giờ tin họ. Bạn chỉ quan tâm đến bản thân và chỉ phục vụ lợi ích chính mình. Trong một thế giới như vậy, sự thiếu nguyên tắc đạo đức, việc coi thường các khát vọng cao cả vượt lên trên sự thâu tóm quyền lực, không phải là khiếm khuyết. Đó là lợi thế.
PHẦN 6: TRONG CHIẾC THÙNG
Trong thời gian làm tổng thống, Obamba đã nhận ra rằng biện minh cho quá khứ không quan trọng bằng hoạch định cho điều sắp sửa làm.
Trong một đoạn hội thoại vừa hài hước về cho thấy việc làm chính trị không có hạnh phúc như chúng ta vẫn nghĩ.
Đã hơn một lần chúng tôi tự hỏi tại sao chúng tôi lại chọn cuộc sống đầy áp lực thế này.
“Sau khi xong việc, chúng ta nên thử cái gì đó đơn giản hơn,” một ngày nọ, tôi nói với anh ấy. “Chúng ta có thể chuyển gia đình tới Hawaii và mở một quầy bán sinh tố trên bãi biển.”
“Sinh tố phức tạp lắm đấy,” Rahm đáp. “Chúng ta sẽ bán áo thun. Nhưng chỉ áo thun trắng thôi nhé. Cỡ trung. Chỉ vậy thôi – không có màu khác, kiểu khác hoặc cỡ khác. Chúng ta không muốn phải ra quyết định gì cả. Nếu khách hàng cần thứ khác thì họ đi nơi khác mà mua.”
PHẦN 7: ĐI TRÊN DÂY
Công việc tổng thống và đức tính của Obama đã nhiều lần làm ông khó xử:
Khi một ai đó hỏi tôi rằng làm tổng thống Hoa Kỳ có cảm giác như thế nào, tôi thường nghĩ tới cái khoảng thời gian ngồi bất lực trong buổi quốc yến tại Chile, suy ngẫm về ranh giới giữa thành công trong nhận thức và tai ương tiềm tàng – trong trường hợp này là chiếc dù bay đạt mang theo một người lính trong đêm tối giữa một sa mạc xa xôi. Không chỉ mỗi quyết định mà tôi đưa ra về cơ bản đều là một sự đánh cược rủi ro cao, mà thực tế là, không giống như trò xì phé, nơi một tay chơi có thể chấp nhận thua vài ván trên đường tiến tới chiến thắng chung cuộc, chỉ một rủi ro đã có thể trả giá bằng sinh mạng và chôn vùi – cả trên các trang báo chính trị lẫn trong tim tôi – những mục tiêu mà tôi lẽ ra có thể đạt được.
Để xem thêm những sách khác, bạn có thể truy cập thêm tại đây
